BASINÇLI HAVA SANTRALİ KULLANIM VE BAKIM KLAVUZU

1) YERLEŞTİRİLMESİ:

·        Kompresörü monte edeceğiniz oda serin, havadar ve tozsuz olmalıdır.

·        Çok soğuk yerlere monte edilen kompresörlerin karter içindeki yağları koyulaşacağından ilk çalıştırmada iyi yağlama yapamaz. Bu da yatak ömürlerini azaltır.

·        Güneşe maruz bırakıldığında veya çok sıcak bir yere monte edilen kompresörlerde hararet normalin üzerine çıkacağından yağın ve malzemenin yapısı bozulacağından kompresörün ömrünü azaltır.

·        Aşırı toz ihtiva eden yerlere boyahanelere yakın monte edilen ve çalıştırılan kompresörlerin hava emiş filtreleri çok çabuk tıkanır. Zamanında değiştirilmediğinde veya temizlenmediğinde kapasite düşüklüğüne sebebiyet verir. Kompresör silindir kanatçıklarının ve elektrik motorunun gövde kanatçıklarının aralarına ve yüzeylerine dolan boya tozu oralarda bir tabaka meydana getirerek, soğuması için gerekli olan hava ile temasını keser. Bu da verimin düşmesine ve arızalara yol açar.

 

2) MONTAJ:

·        Kompresör grubu sağlam ve düzgün bir beton üzerine yerleştirilir. Zemin düzgün olmaması, kompresörün fazla titreşimli çalışmasına sebep olur.

·         Hava depoları üzerine monte edilmiş tipte kompresörlerin ayaklarının altına lastik levha veya titreşim takozları koyarak zemine ankraj cıvataları ile bağlanır ise titreşimli çalışması önemli ölçüde önlenmiş olur. Aşırı titreşimli çalışmalar kompresör grubunda ve kollektör boruları bağlantılarında gevşemelere ve çatlamalara sebep olur.

·         Kompresör kasnağı ile duvar arasında en az 30-40 cm. mesafe olmalıdır. Çok dar odalarda duvara yakın yerleştirildiğinde kasnak hizasında ve minimum aynı çapta bir delik açılarak serin ve temiz hava emişi sağlanmalıdır. Emniyet açısından delik kafes teli ile kaplanır.

·        Kompresörlerimiz 380V/ 50 frekanslı trifaze akımla çalışır. Özel sipariş olduğunda sadece küçük tip kompresörlerimizde (DKM50/DKT100/DKÇ150)220V/50 frekanslı monofaze akımla çalışır. Kompresörlerimiz tam kapalı tip elektrik motorları ile tahrik edilmektedir.elektrik bağlantıları ve tesisatı kesinlikle ehliyetli bir elektrik teknisyeni tarafından yapılmalıdır. Topraklama hattı mutlaka çekilmelidir.

·        Kompresörlerin elektrik motorlarına (5,5 kw’dan daha yüksek güçlerdeki) mutlaka Yıldız-Üçgen tipte termik-manyetik şalter ile yol verilmelidir. 5,5 kw’dan daha küçük güçlerdeki elektrik motorlarına direkt yol verilebilir. Termik koruyucu,bir fazın noksan geldiği hallerde azami 20-30 saniye içinde devreyi kesecek şekilde ayarlanmalıdır. Daha uzun bekleme halinde motor sargıları yanabilir.

·        YILDIZ-ÜÇGEN şalter kullanılması halinde Şalter Yıldız konumunda azami 4-6 saniye kalacak şekilde bir zaman rolesi ayarı gerekir.       

     Basınçlı hava kompresörleri ile birlikte direkt veya Yıldız Üçgen şalter verilmemektedir.

·        Kompresörlerin hava devresine bağlanması.

 

3) KOMPRESÖRLERİN İLK ÇALIŞTIRILMASI:

·        Elektrik bağlantılarının doğruluğunu kontrol ediniz.

·        Bağlantı elemanlarını göz ve el ile kontrol ediniz.

·        Kayış gerginliğini kontrol ediniz

·        Yağ seviyesini yağ çubuğunu çekerek kontrol ediniz.

·        Motor dönüş yönünün ok işareti yönünde dönüp-dönmediğini kontrol ediniz. Dönme yönü kasnak üzerinde kanatların havayı kompresör gözdesi üzerine verecek şekilde dizayn edilmiştir.

·        Basınç şartelleri özel istek olmadığı hallerde (5-7 kg/cm² ) basınç aralığına ayarlanmıştır.

 

4)   KOMPRESÖRLERİN PERİYODİK BAKIMI:

 

·        Yağ seviyesinin kontrolü:

Karteldeki yağ seviye çubuğundaki seviye çizgilerinden sık sık kontrol edilmelidir. Yağ seviyesi düştükçe aynı cins yağ ile tamamlanmalıdır. Normal yağ seviyesi kartel çalışma sıcaklığına eriştikten ve kompresör çalışmıyorken seviye çubuğundaki işaretlerin tam ortasıdır. Kompresörlerimizin yağlaması çırpmalı sistem olduğundan fazla ve  eksik yağ ile çalıştırılması çok sakıncalıdır.

Not :  20x50(30 numara yağ kullanınız.)

 

·        Yağ değiştirilmesi:

Kompresörün ilk yağı 30 saatlik fiili çalışmadan sonra değiştirilmelidir. Daha sonraki periyodik yağ değişimleri normal çalışmada her 300 saatte veya 3 ay süreden hangisi daha önce dolarsa o zaman değişmelidir. Yağ değişmelerinde dikkat edilecek önemli husus; kompresör bir müddet çalışma ısısına erişinceye kadar çalıştırılır. Bundan sonra kompresör durdurulup sıcak ve akıcı hal alan yağ boşaltma tapasından tamamen boşaltıldıktan sonra tapa kapatılıp doldurma haznesinden  yeni yağ doldurulur. Karter asla tiner benzin vb. eritkenle yıkanmamalıdır.

 

·        Kondens suyunun boşaltılması;

En az  haftada bir kez depo altındaki tahliye musluğundan depo içindeki 2-3 Atmosfer Basınç varken su tahliyesi yapılmalıdır. Kollektörde bitriken su tahliyesi,tahliye musluğundan her gün yapılmalıdır.

 

·        Hava emiş filtresinin temizlenmesi;

Kompresörün yerleştirildiği mahalin toz durumuna göre birkaç günde bir veya iki haftada bir kez hava emiş filtresi temizlenmelidir. Çok tozlu yerlerde iki günde bir temizlik yapılmalıdır. Süngerden yapılmış filtreler sabunlu su ile yıkanıp kurutulduktan sonra metal telden yapılmış filtreler benzinle yıkanıp tersinden hava tutularak iyice kuruduktan sonra yerine takılır. Hava filtresi tıkalı iken kompresör çalıştırılmaya devam edilirse pistonlar üzerinde vakum oluşacağından karter içindeki yağı yakar emerek ürettiği havaya aşırı miktarda yağ karışır. Bununla birlikte karter içinden emilen yağ silindir içindeki yüksek ısıdan dolayı sübaplar üzerinde karbonlaşma meydana getirerek valf plakalarının çalışmasını olumsuz yönde etkiler. Bu durum farkına varılmaz ise karterdeki yağı ise karterdeki yağı gereğinden fazla eksilterek kompresör yağsız kalır ve piston-silindir sarması yatakların bozulmasına yol açar.

 

·        V kayışının kontrolü;

İlk çalışma günlerinde kayış gerginliği sık sık kontrol edilmelidir. Gevşeme varsa normal gerilmedir. Her hava emiş filtresi temizliğinde mutlaka silindirin ve motorun gövdeleri üzerindeki soğutucu kanatçıkların araları ve yanal yüzleri de temizlenmelidir.

TÜPLER


1. Üretim :
Tüpler, depoladığı gazın uyguladığı basınç kuvveti nedeniyle bazı fiziksel özelliklere sahip olmak zorundadır. Yapılarına göre aşağıdaki şekilde ikiye ayrılmaktadırlar;
 
a)  Dikişsiz tüpler :  Sıcak haddelenmiş  ham metalin dövülmesi veya uygun fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip boruların sıcak şekillendirilmesi ile imal edilir. İlgili Standard TS11169/ISO4705 ( TS EN 1964-1, TS EN 1964-2, TS EN 1964-3)
 
b)  Dikişli tüpler : Uygun fiziksel ve kimyasal özelliklere haiz saclardan şekillendirilerek iki veya üç parçalı halde kaynak ile birleştirelerek imal edilir. İlgili Standardlar, TS 1519/ISO4706, TS11170.

2. Teknik Özellikler :
    Tüplerin kalitesini, kullanılan çeliğin türü uygulanan işlemler ve tekniği belirler. Tüp imalatı için seçilecek çelikte; akma mukavemeti, kopma mukavemeti, çekme mukavemeti, uzama katsayısı, çeliğin kimyasal bileşimi çok önemlidir. İmal edilen tüpler mutlaka ısıl işlemden geçirilmelidir. Bu suretle tüplere çalışma şartlarına uygun mukavemet ve özellikler kazandırır. Hatalı yapılan bir ısıl işlem sonucunda tüpde şişmeler, deformasyon, çarpma direncinde düşüklük görülebilir.

3. İşaretleme :
    Dikişsiz çelik çekme tüplerin işaretlenmesi TS11169/ISO4705, dikişli tüplerin ise TS1519/ISO4706 standardlarına uygun olarak yapılması gereklidir. Tüpler, gaz cinslerine uygun olan renklerde boyanmalı, yazı ile işaretlenmelidir. Ayrıca tüplere takılacak vanalar üzerinde de TS 1520’ye uygun olduğuna dair işaret bulunmalıdır.Tüpler TS7450’ye göre periyodik olarak muayeneye tabi tutulmalı ve muayene tarihi tüp üzerine işaretlenmelidir.
  
 a) Renkler ile işaretleme :
   Tüpler aşağıda belirtilen renkler ile boyanmalı, tüpün içindeki gaz cinsinin adı çevresel olarak kontrast renkli bir boya ile tüp tabanından 2/3 yüksekliğe, tüp üzerine yazılmalıdır. 
Asetilen tüpleri           : Sarı RAL 1018
     Oksijen  tüpleri           : Mavi RAL 5002
     Argon tüpleri              : Açık Mavi RAL 5012
     Azot tüpleri                : Yeşil RAL 6029
    Helyum tüpleri             : Kahverengi RAL 8008
    Yanıcı gaz tüpleri         : Kırmızı RAL 3020
    Diğer gazlara ait tüpler  : Gri RAL 7000
Medikal amaçlı kullanılan gaz tüplerinde ise yukarıdaki temel renklere ek olarak TS3402 standardında belirtilen işaretlemeler yapılmalıdır.

b) Yazı ile işaretleme :
    Tüplerin boyun kısmına derinliğı 0,5 mm’yi geçmeyecek şekilde oyma yazı ile aşağıdaki bilgilerin yazılmış olması gerekir; 
Tüp başının bir yanal yüzeyindeki işaretler
- Firmanın ticari ünvanı, kısa adı, adresi veya tescili markası,
     - TS 11169’un işareti ve numarası,
     - İmalat seri no,
     - Isıl işlemi,
     - Çeliğin akma sınırı ( N/mm2),
     - En küçük et kalınlığı ( mm ),
     - Tüpün boş kütlesi ( valf ve kapak hariç ) ( kg ),
     - Muayene yapan firma veya kuruluşun tescili damgası,

      Tüpün başının karşıt yanal yüzeyindeki işaretler
- Tüp sahibi firma adı veya markası,
     - Tüp sahibi firmaya ait tüp numarası,
     - Deney basıncı ( DB ) ( Bar ),
     - Işletme basıncı ( İB ) ( Bar ),
     - Tüp boş kütlesi ( kg ) ( valf ve kapak dahil ),
     - Gazın cinsi,
     - İlk muayene yapan firma veya kuruluşun tescilli markası,
     - Sonraki muayeneleri yıl/ay,
     - Muayene yapan firma veya kuruluşun tescilli damgası.

4. Sınai Gaz Tüplerinin Bakımı :

    TS 1519’a göre imal edilmiş Dikişli Çelik Tüpler ve TS 11169’a göre imal edilmiş Dikişsiz çelik tüplerin periyodik test, muayene ve bakımları TS 7450 standardında belirtilmiştir. TS 7450 standardına uygun olarak muayene deney ve bakım işlemi, sadece Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından Yeterlilik Belgesi verilmiş dolum tesisleri bünyesindeki tüp test istasyonları tarafından gerçekleştirilebilir. Tüplerin test periyotları depoladığı gaz cinsine göre 5 veya 10 yıl olarak TS 7450’de belirtilmektedir.

a)  Periyodik Kontrolün Amacı :
    TS 1519 ve TS 11169’a göre imal edilen tüplerin, dolumu yapılan gaz cinslerine göre bir kullanım süresi vardır. Bu süre sonunda tekrar tüpü kullanabilmek için TS 7450’de belirtilen kurallar dahilinde testten geçirilmesi gerekmektedir. Yetkili atölyenin kontrolleri yapıp ve bunu onaylamasıyla dolum için bu tüpler tekrar kullanılabilir. Hem kullanıcının ve hem de dolumu gerçekleştirilen firmanın can ve mal güvenliğini açısından TS 7450’ de belirtilen kullanım süreleri sonunda tüplerin testlerinin yapılması zorunludur.

b)  Yüksek Basınçlı Tüplerin  Bakımı :
    Tüplerin bakımı için TS 7450’de belirtilen farklı kontrol safhaları aşağıda özetlenmiştir.
1- Tüpler içerisinde  gaz olup olmadığının kontrolü :
        Vananın açık olması kesinlikle tüp içerisinde gaz olmadığını ifade etmez, vana kirlenme ve/veya kilitlenme suretiyle kapalı olabilir. Tüpte gaz var ise, tespit edilip boşaltılmalıdır.

2- Tüp koruma başlığının  ve vananın sökülmesi :
        Tüpün üzerindeki koruma başlığı çıkarıldıktan ve tüp içerisinde gaz olmadığından emin olduktan sonra, vana dönme momenti kontrollü torkmetre ile sökülür.

3- Tüp  boynunda markalamış bilgilerin okunması ve tesbiti:
          İmalatçı firma tarafından yazılan bilgiler,
          - İmalatçı adının,
          - İmalatçı tarihinin,
          - İmalatçıya ait tüp numarasının
          - İşletme basıncı ( İB ) ve test basıncının  ( TB ),
          - Boş ağırlığının (  vana ve kapak dahil ), tespit edilmesi gerekmektedir.

Aşağıda belirtilen durumlarda tüpler hurdaya ayrılmak suretiyle imha edilirler.
     - İmalatçı firması bilinmeyen,
          - Ağırlığının belirli miktarı kaybeden,
          - Tüp üzerindeki bilgilerde değişiklik yapılmış olan,
          - Ağırlığı, test basıncı, tarihi, tüp numarası v.s.’den herhangi biri belirtilmeyen tüpler. 

4- Tüpün Fiziksel kontrolü :
   
4-a  Tüpün Dış Yüzey Muayenesi :
   Tüpün boyun ve gövde kısmı aşağıda belirtilen hususlar yönünden incelenir;
      - Çarpma, çökme olup olmadığı,
      - Tüp yüzeyinde derin çizik, ezik ve çatlak olup olmadığı,
      - Metalde ve kaynakta (dikişli tüpler için) kopma olup olmadığı,
      - Metal, ilavesinin olup olmadığı,
      - Tüp ayak bağlantı yerinin çökmesi,
      - Kalibrasyonlu bir kantar yardımı ile ağırlık ölçümü yapılarak tüp üzerinde yazılı dara bilgisi ile karşılaştırılması sureti ile genel korozyon tesbiti,
      - Ultrasonik kalınlık ölçme cihazı vasıtası ile et kalınlığındaki değişimin tesbiti,
      - Yangın izi belirtisinin bulunup bulunmadığının tespiti,  
amacıyla ayrıntılı olarak muayeneden geçirilir. Yukarıda belirtilenlerden herhangi birinde veya birilerinde TS7450 standardında belirtilen şartları ve toleransları karşılayamayan tüpler, bir daha kullanılmayacak şekilde tahrip edilerek hurdaya ayrılır.
        
4-b  Tüpün iç kısmının muayenesi :
            Özellikle dip kısmındaki korozyon izlerinin ve çatlakların meydana çıkarılması için tüpün iç kısmı fırçalandıktan sonra ayrıntılı olarak muayeneden geçirilir. Bu muayene sadece soğuk ışık lambası ile yapılabilir.
   
5- Hidrostatik test :
        Hidrostatik test, tüplerin tehlike yaratmadan kullanılabilmesi için, dolum basıncının 1,5 katı basınca tabi tutulması işlemidir. Standarda uygun olarak imal edilen ve işaretlemeleri yapılan tüp üzerinde tüplerin işletme ve test basınçları belirtilmiştir. İmalatçı firma bu standarda göre tüpleri imal eder. İsminden de, anlaşılacağı gibi hidrostatik test su ile yapılan testtir. Tüpün hava ve gaz ile ani basınçlandırılması sonucu tehlikeli boyutta patlamasının önüne geçebilmek için tüpün su ile doldurulması ve su basıncına tabi tutulması sureti ile gerçekleştirilir. Tüpün  kopma ve deformasyona uğramadan, TS7450’de belirtilen esneme toleransları ile  bu testten olumlu netice alması halinde, boyun kısmına damga basılır ve test tarihi yazılır.  

        
 6- Tüpün iç kısmının kurutulması:
       Tüp içerisindeki hidrostatik test suyunun boşaltılmasından sonra, daha sonradan oluşabilecek her türlü korozyonun önüne geçebilmek için, iç kısım Kuru Hava veya Azot ile kurutulur.

    
 c)  Çözünmüş gaz (Asetilen) tüplerinin bakımı :
    Asetilen tüpleri, imalat sırasında iç yapıya poröz madde konulmadan önce hidrostatik testten geçirilmiş olup, kullanımdaki tüplere hidrostatik test yapılamaz. İmalat ve dolum işlemlerindeki bu özel durumları nedeniyle sıkıştırılmış veya sıvılaştırılmış gazlardan farklı bir kontrol işleminden geçerler. Asetilen tüplerine yönelik periyodik muayene ve bakım yöntemleri, kabul kriterleri TS11791/ISO10462 standardında belirtilmiştir. Bu kontrol işlemleri aşağıda kısaca özetlenmiştir.

1-  Vananın sökülmesi:
          Vana sökme işlemine başlamadan önce tüpün boş olduğundan emin olunmalıdır. İçerisinde gaz olan ancak vana arızası veya tıkanıklık nedeniyle boşaltılamayan tüpler için gerekirse TS11791/ISO10462 standardında tarif edilen aparat kullanılarak gazın emniyetle boşaltılması ve vananın sökülmesi sağlanmalıdır.
Uyarı : Asetilen tüpleri hiç bir suretle açık havada temizlenmez. Çünkü hava+asetilen karışımı bir anda alevlenebilir. Tüpün içerisindeki gaz boşaltılacağı zaman regülatör kullanılmalı ve çıkış basıncı 2 bar’ı geçmemelidir.
 
2-  Gözenekli maddenin kontrolü:
           Derinlik göstergesi ile yapılan bu kontrol, gözenekli maddenin ezilmiş olduğundan emin olmamızı sağlar. Böylece dolum sırasında saf asetilen sıkışacağı boşluk yaratılmamış olur. 
 
3-  Dış kontrol:
          Tüpün içi gözenekli madde ile dolu olduğundan hidrostatik teste tabi tutulması mümkün değildir. Bunun için görsel kontrol ayrıntılı olarak yapılır. Aşağıdaki durumda bulunan tüpler hurdaya ayrılır:
           - Yüzeyde ezikler olan,
           - Markaları korozyona uğrayan,
           - Kaçaklar bulunan (Özellikle kaynak işleminden geçmiş tüplerde),
           - Açık ve belirgin biçimde markalaması bulunmayan (ağırlık, basınç, hacim, dara, v.s.)
 Diğer işlemler sıkıştırılmış gazlarda uygulanan işlemlerin  aynısıdır.

MEDİKAL ÜRÜNLER VE İLGİLİ STANDARTLAR
FİTTİNGS VE BAKIR BORU	: BS EN 1254-1:1998
BAKIRDAN BAKIRA BAĞLANTI	: BS 1845
MEDİKAL GAZ PRİZLERİ	: BS 5682:1984
ANESTEZİK GAZ TAHLİYE PRİZİ	: BS 6834:1987
MEDİKAL GAZ MONİFOLD SİSTEMİ GÖSTERGELER	: BS 1780
MEDİKAL BASINÇLI HAVA SANTRALİ SES SEVİYESİ	: BS 4999
MEDİKAL BASINÇLI HAVA TANKI	: BS 5169:1975
MEDİKAL BASINÇLI HAVA KONTROL PANELİ	: BS 4941
MEDİKAL VAKUM POMPASI SES SEVİYESİ	: BS 4999
MEDİKAL VAKUM TANKI	: BS 5169:1975
MEDİKAL VAKUM KONTROL PANELİ	: BS 4941
MEDİKAL VAKUM BAKTERİ FİLTRESİ	: BS 3928
ANESTEZİK GAZ TAHLİYE SİSTEMİ	: BS 6834:1987